Trudno sobie wyobrazić w obecnych czasach życie bez telefonów. Stał się on nieodłączną częścią naszego życia. Wraz z wszechobecnymi smartfonami pojawiło się zjawisko phubbingu mocno dotykające relacji międzyludzkich. Czym ono jest?
Phubbing toignorowanie osób na rzecz korzystania z telefonu. Określenie to powstało z połączenia dwóch angielskich słów: „phone”, czyli smartfon oraz „snubbing”, czyli lekceważenie. W sytuacji, gdy dotyczy ono relacji rodzica z dzieckiem mamy do czynienia z phubbingiem rodzicielskim, który polega na ignorowaniu dziecka przez rodzica na rzecz spędzania nadmiernej ilości czasu z telefonem w obecności dziecka. W literaturze naukowej zjawisko to opisywane jest co najmniej od 9 lat.
Formy phubbingu bywają różne, może to być częste odpowiadanie na wiadomości w trakcie rozmowy, ciągłe zerkanie na ekran, skrolowanie podczas wspólnych aktywności czy też przerwanie interakcji, po to, by np. sprawdzić przychodzące powiadomienia. Wszystkie tego typu czynności wykonywane przez rodzica w obecności swojego dziecka zakłócają bezpośredni kontakt z nim. Tymczasem uważny, ukierunkowany bezpośrednio na dziecko kontakt pozytywnie wpływa na jego emocje, buduje poczucie bezpieczeństwa oraz kształtuje więź z najbliższymi.
Phubbing rodzicielski niesie wiele niekorzystnych dla rozwoju młodego człowieka konsekwencji. Wśród nich są
- Zaburzenia więzi,
- Problemy emocjonalne dziecka (zachowania impulsywne, ryzykowne, poczucie bycia lekceważonym, ignorowanym, poczucie samotności)
- Gorsze relacje rodzinne, gorsza ich jakość (konflikty rodzinne, frustracja, wycofywanie się dziecka z relacji z rodzicem)
- Wzrost problematycznego korzystania ze smartfonu (jako efekt naśladowania rodzicielskiego sposobu korzystania z urządzeń i tworzenia relacji z nimi).
W Polsce zagadnieniem phubbingu rodzicielskiego zainteresowali się naukowcy z KUL, którzy w latach 2022-2023 przeprowadzili badanie „Problematyczne korzystanie ze smartfonu jako mediator pomiędzy phubbingiem rodziców a poczuciem samotności i funkcjonowaniem emocjonalnym. Badania dzienniczkowe adolescentów”. Główny akcent projektu położono na analizę zależności pomiędzy phubbingiem rodziców a funkcjonowaniem emocjonalnym i poczuciem samotności u ich dzieci (adolescentów).
Wyniki badań wykazały, że
SKUPIANIE SIĘ RODZICÓW NA TELEFONACH KOMÓRKOWYCH PODCZAS INTERAKCJI Z DZIEĆMI PROWADZI DO ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH U DZIECI.
- Dzieci często powtarzają zachowania rodziców; ilość czasu, który poświęcają one na oglądanie telewizji, czy przebywanie przed ekranami innych urządzeń, jest ściśle związana z ilością czasu, który w ten sposób spędzają dorośli domownicy.
- Rodzic korzystający ze smartfonu podczas interakcji z dzieckiem jest mniej wrażliwy na prośby dzieci.
- Dzieci mają poczucie, że są ignorowane, odepchnięte, widzą, że „coś innego jest ważniejsze” od nich, doznają emocji, z którymi trudno im sobie poradzić.
- Rodzicielski phubbing wzmaga ryzyko depresji.
Wyniki badania pokazują również, że
- Im częściej rodzice wykazują zachowania phubbingu, tym częściej ich dzieci kompulsywnie korzystają z telefonów. Ten wzorzec naśladownictwa może prowadzić do uzależnienia od urządzeń mobilnych.
- Dzieci ignorowane przez rodziców na rzecz telefonu częściej odczuwają samotność i izolację, mają poczucie bycia zaniedbywanym i mało ważnym. Wzorce samotności były bardziej zauważalne w relacjach z matką niż z ojcem.
- Dzieci te wykazywały więcej emocji negatywnych, takich jak smutek, złość i lęk, a także mniejsze zadowolenie z relacji rodzinnych. Szczególnie negatywnie na dziecko oddziałuje phubbing matki.
- Zjawisko phubbingu jest powiązane z konkretnymi stylami rodzicielskimi. Phubbing matki wykazywał dodatnią korelację z odrzuceniem, chaosem i stosowaniem przymusu w wychowaniu.
- Problematyczne korzystanie z telefonu przez młodzież może pełnić rolę mediatora w relacji między phubbingiem rodziców a emocjonalnym funkcjonowaniem dziecka.
Najważniejsze wnioski i zalecenia wynikające z badania to
- Edukacja cyfrowa i zwiększanie świadomości higieny cyfrowej zarówno wśród rodziców, jak i dzieci
- Wrażliwość na potrzeby emocjonalne dzieci i młodzieży – jest to kluczowy czynnik budujący zdrowe i wspierające środowisko domowe.
Jak przeciwdziałać phubbingowi rodzicielskiemu?
- Zwracać uwagę na własne nawyki i ograniczanie korzystania z urządzeń cyfrowych w obecności dzieci; podczas wspólnie spędzanego czasu poświęcić pełną uwagę dzieciom
- Ustalić zasady dotyczące korzystania z urządzeń ekranowych
- Budować silne więzi rodzinne (uważne słuchanie dziecka, angażowanie się we wspólne spędzanie czasu, otwarta komunikacja)
- Reagować na trudne, niezrozumiałe zachowania dziecka, które mogą wynikać z niezaspokojonych jego potrzeb czy też trudności rozwojowych; w razie potrzeby konsultować je ze specjalistami np. psychologiem
- Rozwijać własne umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z napięciem i stresem.
Źródła:
RAPORT Z PROJEKTU BADAWCZEGO Problematyczne korzystanie ze smartfonu jako mediator pomiędzy phubbingiem rodziców a poczuciem samotności i funkcjonowaniem emocjonalnym. Badania dzienniczkowe adolescentów
Materiały z Konferencji „Rodzic, ekran, dziecko – phubbing rodzicielski i uzależnienia cyfrowe”
Alicja Paderewska
